نگاه تاریخ به استخر لاهیجان

سه شنبه, فروردین ۱, ۱۳۸۵ ۲ بدون کلیدواژه Permalink 0

در بخش شرقی لاهیجان و در پای قله ای سرسبز و پوشیده از شمشاد که آبشاری مصنوعی اکنون چند سالی است که از نیمه میانی آن خودنمایی میکند و پلکانی سنگی که عددش به ۴۰۰ پای این کوه را به نوک آن وصل میکند و شیطان کوهش مینامند و البته در قدیم شاه نشین کوه بود اسمش ، استخری وجود دارد به نام همین لاهیجان . استخری طبیعی و پر آب با وسعتی بیش از ۱۷ هکتار و عمقی در حدود ۴ متر . با مجموعه بلوار و حاشیه چمن کاری شده اش که امروز از آن به عنوان نماد صنعت گردشگری در لاهیجان و گردشگاهی عمومی و همچنین استراحت گاهی برای مسافرین تابستانی و نوروزی که اکنون بیشترشان چادرخوابند استفاده می گردد .
استخر در گیلکی همان ” سل ” است و من خود سل های زیادی دیدم در منطقه جنوبی شهر نظیر این ، مانند خونا سل در کوه بنه و هر محل و روستائی برای خود سلی داشت گفته می شود در زمان های قدیم از این سلهای بزرگ و کوچک که استخر ما نمونه ای است از آنها بعنوان مخزن آب برای آبیاری مزارع برنج و شرب کشتزارهای مناطق روستایی شمالی شهر استفاده می شد. سل تی تی نامی است که بسیار میپسندم . شکوفه استخر . و هنوز پیشنهاد دارم که اسم این منطقه باید سل تی تی باشد نه بلوار که نهایت بی معنائی است . بنای جدید استخر لاهیجان از سالهای میانی ۶۰ آغاز شد و اوایل جای اعدام قاچاقچیان شده بود هنگامی که قانونش سخت گیرانه بود . باری این مجموعه جدید از سالهای حدود ۶۵ مجدد مورد بهره واقع شد . به هر حال یادی باید از همه آنانی که در این را تلاش داشتند .
اما در وسط این استخر زیبا جزیره ای دیده می شود که در قدیم ” میان پشته” نامیده می شد و پل سیمانی طویل و کم عرضی با پایه های فلزی از وسط قسمت جنوبی استخر ، تفرجگاه حاشیه استخر را به داخل جزیره ارتباط می دهد . هر چند که چندی است این جزیره به بخش خصوصی واگذار شده و شهر و شهروندانش و حتی مسافرینش فقط از دور نظاره گر آنند و بیشتر یک سالن عروسی است . از وضع حال میگذرم و در این مقال گذری دارم بر تاریخچه و ذکرهر آنچه که از استخرمان در تاریخ رفته است .
معروف است که این استخر طبیعی به دستور شاه عباس کبیر احداث گردیده است . در سال ۱۰۰۰ ه . ق (۹۵۸ خورشیدی) یعنی ۴۲۵ سال قبل ، شاه عباس کبیر پس از آواره کردن خان احمد گیلانی فرمانروای مطلق گیلان ، قصر با شکوه خان احمد خان در پای شاه نشین کوه و قصر و عمارت ییلاقی وی را را در نوک قله این کوه و حتی باغی که در مقال قصر خان احمدخان وجود داشت و “” بیشه قلعه “” یا “” بیش قلعه “” نامیده می شد و انواع گل ها و اقسام میوه ها در آن دیده می شد را خراب کرده و دو هزار جریب زمین را که بعدها سبزمیدان نامیده شد ، صاف و هموار نموده وبه زمین چوگان بازی و قپق اندازی تبدیل کرد ، و اطراف آن را درخت کاری نمود . سپس شاه عباس کبیر پادشاه صفوی قصر عظیم در آن برای سکونت شخصی خود ، در آن اوقاتی که به لاهیجان می آمد ، بنا کرد که امروزه هیچگونه اثری از آن بنا و عمارت باقی نمانده است . صاحب “” عالم ارای عباسی ” می نویسد ” شاه عباس اول بعد از آنکه خان احمد خان را فراری داد عمارتی در وسط دریاچه (استخر) بنا کرد و در ایام توقف در لاهیجان در آنجام مشغول عیش و طرب و غالباً چراغان می کرد که عکس چراغ ها در دریاچه می افتاد . ”
امیر میرزا حسین فراهانی در سفرنامه خود که در سال های ۱۳۰۳-۱۳۰۲ ه . ق یعنی تقریباً حدود ۱۲۰ سال پیش نوشته است .
استخر لاهیجان و سبزه میدان لاهیجان را از مستحدثات خان احمد خان گیلانی می داند و می نویسد : ” … و این سبزه میدان را از مستحدثات خان احمد خان است که از سلاطین گیلان و دارالملک او لاهیجان بود ، که در زمان شاه عباس اول از سلطنت خلع و در به در شده و پناه به سلاطین عثمانی برد و در وسط دریاچه تپه ای است سبز و خرم که میان پشته می گویند که شاه عباس اول عمارتی در آن بنا کرد عظیم و باشکوه و الان پایه های آن قصر معلوم است . و در قله کوه مشرف بر دریاچه ، عمارتی است که آنجا را شاه نشین می نامند . می گویند این عمارت از بناهای خان احمد خان ، سلطان و شاه لاهیجان است . ”
از کوه شاه نشین و استخر و سبزه میدان قدیمی لاهیجان در کتب تاریخی توصیفها شده است “مکنزی ” در سال ۱۲۳۳ خورشیدی (۱۵۰ سال پیش) در کتاب خود از استخر و کوه شاه نشین اینگونه یاد می کند و می نویسد : ” از سبزه میدان به راه سنگفرش رسیدیم که مسیر آن بطرف مشرق بود و از کنار استخر می گذشت و به پوزه کوه شاه نشین می رسید . استخر لاهیجان در حدود ۲۰۰ قدم عرض و ۷۰۰ قدم طول دارد . در وسط آن جزیره ای است و در وسط جزیره بنایی از دوران قدیم ساخته اند . بر بالای کوه شاه شین خرابه های خانه معتمدالدوله دیده می شود پس از گذشتن از استخر ، راه شیبی بطرف تپه های لیلاکوه می رود … . ”
هیانیست لویی رابینو که بمدت ۶ سال از سال ۱۲۷۹ خورشیدی تا سال ۱۲۸۵ خورشیدی (تقریباً یکصد سال قبل) نایب کنسول انگلیس در گیلان بوده در کتاب ” ولایات دارالمرز ایران ، گیلان ” از استخر لاهیجان اینگونه می نویسد : ” در آنطرف سبزه میدان که به پای شاه نشین کوه می رسیم استخری است که ۷۰۰ پا طول و ۲۰۰ پا عرض دارد و بمنظور انبار کردن آب برای استفاده در امر آبیاری از آن استفاده می کنند . این استخر گاهگاهی خشک می شود . جزیره ای در وسط آن قرار دارد و در آن عمارتی ساخته اند .”
نقل است که میگویند وقتی چند نفر روس مهمان شاه لاهیجان بودند این شاه می خواست تا قدرت فوق العاده خود را به رخ آنها بکشد . او به خدمتکارانش سپرد همینکه فرمانش را در مورد ساکت کردن قورباغه های استخر شنیدند بادکنک های باد کرده ای را که همراه خواهند داشت در آب بیاندازند تا قورباغه ها به گمان اینکه مارها هجوم آورده اند ، به وحشت افتاده و خاموش شوند !!!!
میراز حسین فراهانی در سفرنامه خود که بین سال های ۱۳۰۳-۱۳۰۲ (یکصد و بیست سال پیش) نوشته شده از استخر لاهیجان تحت نام ” دریاچه ” یاد می کند و اینگونه می نویسد : ” در انتهای این سبزه میدان از طرف شرق دریاچه ای است که هزار قدم طول و ۴۵۰ قدم عرض دارد . این دریاچه در بهار و زمستان پر از آب است و در پاییز و تابستان آبش به جهت زراعت به مزارع اطراف می رود . وسط دریاچه در نبودن آب در کمال خضرت و صفا است و اطراف این دریاچه درخت های بید مرتباً عرس نموده اند . و شرق این دریاچه کوه بلندی است که دریاچه متصل به کوه است و سطح این کوه پر گل و لاله و سبزه است و تک تک درختان جنگلی و رشته این کوه تا ولایت طبرستان (مازندران) کشیده و به خوش وضعی این میدان و دریاچه و کوه ، کمتر دیده شده است و منبع آب این دریاچه از آب باران و از آب رودخانه ای است که از کنار شهر می گذرد . ” اما جدای از گفتار تاریخ اکنون استخر و حاشیه ان به عنوان تفرجگاهی با پرستیژ در نظر است و صبح گاهان محل ورزش ما .


.

2 Comments
  • رضا
    بهمن ۳۰, ۱۳۸۷

    باسلام
    خواندن این مطلب برای منی که لاهیجانی هستم خیلی جالب بود.با تشکر از شما وکسب اجازه میخوام این متن رو تو وب خودم بذارم.اگه نظرتون منفی بود بهم اطلاع بدید.بدرود تا درودی دیگر
    لاهیجی سربلند لاهیجی سرفراز

  • sami_vorojak
    فروردین ۳۰, ۱۳۸۹

    سلام همشهری عزیز – منم لاهیجانی هستم خوشحال میشم به وبلاگ منم سر بزنی تازه ۳ ساعت هم نمیشه که افتتاحش کردم

نظر بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *